Geçen gün Amazon.com'da eskiden okuduğum bir kitap karşıma çıktı. Zamanında bu kitap hakkındaki görüşlerimi Hayek-Listesinde bir e-seminerde sunmuştum. Kitabı pek beğenmediğimi ve hatta ana argümanının tamamıyla hatalı olduğunu hatırladım. Okuyucu yorumlarına baktım kitap 4 yıldız almış. Eski yorumlarımı derleyip amazon'a okuyucu yorumu olarak gönderdim.

Kitabın web sitesi şu: http://www.debunking-economics.com/

Aşağıda da belirttiğim gibi eğer kitabın yazarı, Steve Keen, haklı olsaydı argümanı ciddi bir iktisat dergisinde yayınlanabilirdi. Ne var ki, siteye baktığımızda görüyoruz ki böyle bir olay gerçekleşmemiş. Hatta American Economic Review'a gönderdiği makale de reddedilmiş. (http://www.debunking-economics.com/Papers/index.htm) Şunu da not edelim. Steve Keen American Economic Review'a kitapta savunduğu "İktisat teorisinde matematiksel hatalar var" argümanıyla değil bir başka argümanla başvurmuş. Hatırladığım kadarıyla iktisatçıların olduğu bir listede de Keen'in argümanının hatalı olduğu söyleniyordu - ancak adresi bulamadım.

Amazon'a şunları yazdım:

Önem sırasına göre Keen’in dikkat çekici argümanları şunlar:

(1) İktisat teorisinde matematiksel hatalar vardır.
(2) Standart iktisat modelleri gerçekçi varsayımlara dayanmaz.
(3) İktisat lisan eğitimi tek yönlü ve eleştirel değil: sadece standart iktisat teorisi tartışılıyor.

3. argümana ben de katılıyorum. Zaten kitapta katıldığım tek argüman da bu. Diğer Steve Keen diğer argümanlarının doğru olduğu konusunda beni ikna edemedi.

Kitap hakkındaki temel eleştirim şu: Keen'in kafası karışmış. Modellerin varsayımlarının ne kadar gerçekçi olduğu meselesi ile matematiksel hata meselesini birbirine karıştırmış ve kitapta bu ikisinin birbirinden farklı olduğunu anladığına dair hiç bir ipucu yok. Neoklasik iktisat teorisinin gerçekçi olmayan varsayımlar üzerine kurulu olduğunu iddia eden başka bir çok eleştiri zaten var. Bu sebeple 2. argümanın yeni olmadığını söyleyebiliriz. Ayrıca bu meseleler (varsayımların ne kadar gerçekçi olduğu ya da olması gerektiği) bilimsel modeller ve açıklama ile ilgili literatürde zaten tartışılıyor.

Öte taraftan, "matematiksel hata" argümanı yeni ve eğer doğruysa tüm iktisatçıları ilgilendirecek ilginç bir iddia. Bu sebeple de ciddi bir iktisat dergisinde yayınlanmaması için hiç bir sebep yok. (Ne var ki, bildiğim kadarıyla Steve Keen'in böyle bir yayını yok. Bu de bize baştan kitap hakkında bir çok şey söylüyor.) Gerçekte Keen'in"matematiksel hata" argümanı varsayımların ne kadar gerçekçi olduğu ile ilgili argümana indirgenebilir. Örneğin Keen diyor ki:

"Now on the issue of my mathematics, some of mathematical disputes with neoclassical economics are of that nature--pointing out that some neoclassical concept requires a clearly absurd condition such as the output of the individual firm being zero.”

Görüldüğü gibi Keen aslında bize "bu varsayım hiç bir şey ifade etmiyor" diyor. Ama bunun farkında değil. Bunu bir matematiksel hata olarak sunuyor. Halbuki bu ikisi çok farklı meseleler. Özetle Keen bize bir matematiksel hata göstermek yerine "yah bu varsayımlar saçma" diyor. Bu sebeple de 1. argümanın doğruluğu konusunda bizi ikna edemiyor.

2. argüman yeni bir argüman olmadığı için okuyucu Keen'in bu meseleyi doğru dürüst ele almasını bekliyor. Fakat Keen böyle bir şeyi yapmaktan çok uzakta. Sadece diyor ki iktisat modellerinin varsayımları gerçekçi değil ve gerçekçi olmayan varsayımlara sahip olan modeller kötüdür. Ne var ki, bu şekilde sunulduğunda Keen'in iddiası doğa bilimlerine de uygulanabilir hale geliyor. Doğa bilimlerindeki modellerin de (sürtünme = 0 gibi) gerçekçi olmayan varsayımlara dayandığı düşünülürse Keen sadece İktisat'ı yerle bir etmekle kalmıyor, fiziği, kimyayı ve biyolojiyi de yerle bir ediyor! Üstüne üstlük Keen'in bu eleştirisi "ceteris paribus" ifadeleri hakkındaki eleştiriyle birleşince elimizde ekonomiyi anlamak için kullanılabilecek hiç bir ihtimal kalmıyor. Çünkü bilim soyutlamalar ve izolasyonlarla işler, deney yaparken bile bazı kuvvetlerin işimize karışmasını engellemek için deney ortamını izole etmeye çalışırız. Bence Keen'in asıl hatası doğru dürüst bilim felsefesi okumadan bir kitap yazmak olmuş.

Peki Keen'in alternatifi nedir? Görünüşe bakılırsa "karmaşıklık teorisini" (complexity theory) ve evrimsel modelleri seviyor. Ne var ki, iktisat için söyledikleri bunlara da uygulanabileceğinden Keen kendiyle çelişiyor. Özellikle iktisatta denge yaklaşımını sert bir şekilde eleştiren Keen'in temelde "denge açıklamaları" (equilibrium explanation) dediğimiz açıklamalarla işleyen evrimci yaklaşımı savunması güç. Üstüne üstlük evrimci modeller de "ceteris paribus" ifadeleriyle bezeli!

Bu kitapla ilgilenmenizin nedeni iktisat teorisinde bir şeylerin hatalı olduğunu düşünüyor olmanız olabilir. Ama bu konuda okuyacağınız son şey bu kitap olmalı. Önce biraz bilim felsefesi okuyabilirsiniz. Sonra Heteredoks (Avusturya ekoloünden, Marksist, Kurumcu, Evrimci) iktisatçıların standart iktisat eleştirilerini okuyun. Keen'in aksine bu iktisatçılar eleştirilerini ciddi dergilerde yayınlıyorlar.

Son olarak bu kitap kesinlikle derslerde kullanılabilecek bir kitap değil. Bu kitap öğrencilerin kafasını karmakarışık edecektir: Hem onlardan Steve Keen'in alaşağı ettiği bir iktisat teorisini öğrenmelerini nasıl isteyebilirsiniz?

Normalde bu tür kitaplar hakkında bu kadar eleştirel olmadığımı da belirtmeliyim. Bu tür eleştirel kitapları kelimenin tam anlamıyla bağrıma basar açık yürekle karşılarım. Ancak iktisadı alaşağı ettiğini iddia edip de bu konuda hiç bir şey yapmamış olan birine karşı o kadar da hoş görülü olunamıyor.